10N9O5
10 Kasım, 09:05. Bu, Mustafa Kemal Atatürk'ün anısına yaptığım kişisel bir dijital anıt. Malzemesi veri: ekranda gördüğünüz her biçim ve duyduğunuz her nota bir ölçümden geliyor. Aşağıda neyi nasıl ölçtüğümü ve neye dönüştürdüğümü anlatıyorum.
Ses
Duyduğunuz ses gerçektir: Onuncu Yıl Nutku'nun 29 Ekim 1933 tarihli kaydından üç cümle, 37 saniye. Bu anıtta yapay zekâyla üretilmiş bir yüz ya da ses yok.
Mavi küre
Anıt, 220.000 ışık noktasından oluşan mavi bir küreyle açılır. Renk, gözlerinin mavisidir; noktalar ortada bir göz bebeği kadar boşluk bırakarak kümelenir. Bir portre değildir, yalnızca bir bakışın izidir. Küre imlecinizle, telefonda cihazın eğimiyle hafifçe döner. Saat 09:05:00'da ortadaki boşluk açılır, noktalar çevrede bir halkaya sıkışır ve mavi, kırmızıya döner.
Anıtkabir
Halkanın tozu Şeref Holü'ne çöker. Yapıyı gerçek ölçülerinden kurdum: 41,65 × 57,35 metrelik plan, 14,4 metre yüksekliğinde 8 × 14 sütun, saçaklık, iç holün kapısı ve iki yanındaki yazıtlar, 42 basamak ve tören meydanı. Her noktanın parlaklığı, içerideki tek ışığa uzaklığıyla azalır; yapıyı yalnızca o aydınlatır. Sonra ışık kızıl bir küre olarak yükselir, yapının içine düşer ve çarpma noktasına uzaklığa göre ilerleyen kırmızı bir dalga bütün taşı kat eder.
Küre: sesin haritası
Konuşma başladığında tarayıcınız sesi saniyede yirmi kez frekanslarına ayırır (2048 örneklik Fourier dönüşümü) ve 70–5200 Hz arasını logaritmik 64 banda böler. Son 6,4 saniyenin 128 ölçümü kürenin yüzeyine sarılır: enlem frekanstır (ekvator pes, kutuplar tiz), boylam zamandır (her ses bir meridyenden girer ve küreyi dolaşır). Bir bandın enerjisi ne kadar yüksekse o noktadaki ışık dışarı o kadar taşar; kürenin gövdesi koyu kırmızı kalır, yalnızca sesin kaldırdığı tepeler kehribara döner. Yani gördüğünüz, sesin kendi spektrogramıdır.
Müzik: konuşmanın ezgisi
Besteyi de aynı kayıttan çıkardım. Praat'ın otokorelasyon yöntemiyle sesin perdesini 10 milisaniyede bir ölçtüm; konuşmasının ortancası 180 Hz dolayında, fa notasına yakın. En az 120 milisaniye süren her heceyi bir notaya çevirdim. Konuşma dar bir aralıkta gezdiği için iniş çıkışları la notası çevresinde 2,2 kat açtım, her notayı re minör gamının en yakın sesine oturttum ve aynı perdede tekrarlanan heceleri birleştirdim: elli notalık bir ezgi kaldı. Hecenin şiddeti notanın vuruş gücü oldu. Aynı elli nota sahneyi de sallar: noktalar, sesinin perdesiyle sağa sola, şiddetiyle yukarı aşağı kayar; ne kadar kayacaklarını o anda çalan müziğin yüksekliği belirler.
Çalgıları şöyle dağıttım. İlk perdede piyano son altı saniyeyle birlikte la'dan do diyeze adım adım iner ve 09:05:00'da kalın bir re'ye düşer; siren onun arkasından yükselir. İkinci perdede piyano ezgiyi onunla aynı anda, bir oktav üstten çalar; çello kendi perdesinden eşlik eder; yaylılar her cümlede armoni değiştirir. Üçüncü perdede ilk cümlenin yedi notası iki saniyelik bir hücreye sıkışır ve on beş dilde, on beş ölçü boyunca değişen akorların üstünde yinelenir; korno ve koro sırayla katılır. Dördüncü perdede tremolo yaylılar re'nin üstüne mi bemolü sürer: rüzgâr. Son perdede ikinci cümlenin ezgisi 2,6 kat yavaşlar ve re majöre döner.
Dünya
“Yurtta sulh, cihanda sulh” (1931) Türkçeden Japonca ve Koreceye on beş dilde geçer. Harita, Natural Earth'ün ülke sınırlarından üretildi; hiçbir kara parçası bölünmesin diye Bering Boğazı'ndan kesildi. Küre tek bir ışık noktasına iner ve tam Ankara'nın üstünde durur; Türkiye baştan itibaren bayrağın kırmızısıyla yanar. Her cümlede o dilin resmî ya da ana dil olduğu ülkeler kendi rengiyle yanar; ışık, Ankara'ya uzaklıkla orantılı bir gecikmeyle varır ve her cümlede bütün kıtaları geçen bir halka yayılır. On beşinci dilden sonra geri kalan bütün ülkeler de aydınlanır: dünyanın bütün dillerinde. Dil eşlemesi kabadır: bir ülkeye tek dil atadım. Cümlelerin yazımını o dillerdeki Vikipedi maddelerinden aldım.
Fırtına
Sayaç 1938'den bugüne yılları sayar. Üç rüzgâr, her biri başka yönden, aydınlanmış dünyayı toza çevirip her yöne savurur; çekirdeğin yüzde on dördü hiç yerinden oynamaz. Toz her seferinde geri döner, ışık Ankara'dan bir halka olarak yeniden yayılır ve dünya bir öncekinden daha beyaz yanar.
Ay yıldız ve imza
Sonda dünya geri toplanmaz: kıtaların ışıkları dışarı savrulup gökyüzünün yıldızları olur. Yalnızca Türkiye ve Ankara'daki ışık yerinde kalır; beyaza döner ve hilale incelir, yanında yıldız doğar. Oranlar, Türk Bayrağı Kanunu'ndaki ölçülerdir: iç dairenin yarıçapı dıştakinin 0,8'i, merkezi 0,25 yarıçap kaymış; yıldızın dairesi yarım yarıçap, merkezi 1,28 yarıçap ötede, bir ucu hilale dönük. Haritadan kopan 12.000 ışık, gerçek imzasının taramasından örneklenen noktalara yerleşir. Saat, yankılanan bir tik takla yeniden işler; bu kez sizin saatinizle.
Her yıl, 09:05
Her 10 Kasım'da anıt kendiliğinden, herkes için aynı anda başlar; ekrandaki saat 09:05:00'a, Türkiye saatiyle tam 09:05:00'da varır. O dakikalarda sayfayı açan ya da yenileyen herkes, gösterinin o anki yerinden katılır. Yılın geri kalanında dilediğiniz zaman başlatabilirsiniz.
Mercek ve film
Görüntünün üstünde iki katman daha var: ışığı yumuşatıp siyahları hafifçe açan bir pus filtresi ve saniyede yirmi dört kez yenilenen 35 mm film greni. Anıt her cihazda aynı görünsün ve cihazı yormasın diye çizilen nokta sayısı ile çözünürlük, cihazın gücüne göre kendiliğinden ayarlanır.
Kaynaklar
Ses kaydı ve imza: Wikimedia Commons, kamu malı. Ülke sınırları: Natural Earth. Çalgı sesleri: GeneralUser GS. Yazı tipi: Cormorant Garamond. Görüntü tarayıcınızda, o anda üretilir; hiçbir veri toplanmaz.
November 10th, 09:05. This is a personal digital memorial to Mustafa Kemal Atatürk. Its material is data: every form on the screen and every note you hear comes from a measurement. Here is what I measured and what I turned it into.
The voice
The voice is real: three sentences, 37 seconds, from the recording of the Tenth Anniversary Speech of 29 October 1933. No AI-generated likeness or voice is used anywhere.
The blue sphere
The memorial opens with a blue sphere of 220,000 points of light. The colour is the blue of his eyes; the points gather leaving a gap at the centre the size of a pupil. It is not a portrait, only the trace of a gaze. The sphere turns slightly with your pointer, or the tilt of your phone. At 09:05:00 the gap opens, the points are pressed out into a ring, and the blue turns to red.
Anıtkabir
The dust of the ring settles into the Hall of Honour, built from its real dimensions: a plan of 41.65 × 57.35 metres, 8 × 14 pillars 14.4 metres high, the entablature, the door of the inner hall with an inscription on either side, 42 steps and the ceremonial square. Each point dims with its distance from the single light inside; nothing else lights the building. Then the light rises as a red sphere, falls into the hall, and a red wave crosses all the stone, travelling by distance from the point of impact.
The sphere: a map of the voice
When he speaks, your browser splits the sound into its frequencies twenty times a second (a 2048-sample Fourier transform) and divides 70–5200 Hz into 64 logarithmic bands. The last 6.4 seconds, 128 measurements, are wrapped around the sphere: latitude is frequency (low at the equator, high at the poles) and longitude is time (each sound enters at one meridian and travels round). The more energy a band holds, the further the light is pushed out; the body of the sphere stays deep red and only the crests the voice lifts turn amber. What you see is the spectrogram of the voice itself.
The music: the melody of the speech
The score comes from the same recording. I tracked the pitch of the voice every 10 milliseconds with Praat's autocorrelation method; the median of his speech is about 180 Hz, close to F. Every syllable lasting at least 120 milliseconds became a note. Speech moves within a narrow range, so I widened its rises and falls 2.2 times around A, snapped every note to the nearest tone of D minor, and merged syllables repeated on one pitch: fifty notes remained. The loudness of a syllable became the force of the note. The same fifty notes also rock the scene: the points drift sideways with the pitch of his voice and up and down with its loudness, and how far they drift follows the level of the music at that instant.
The instruments divide it like this. In the first act the piano steps down from A to C sharp with the last six seconds and lands on a low D at 09:05:00; the siren rises behind it. In the second act the piano plays the melody with him, an octave above; the cello doubles him at his own pitch; the strings change harmony with each sentence. In the third act the first seven notes are pressed into a two-second cell and repeated in fifteen languages, over chords that change with each of the fifteen bars, the horn and the choir joining in turn. In the fourth, tremolo strings rub E flat against D: the wind. In the last act the melody of the second sentence slows 2.6 times and turns to D major.
The world
“Peace at home, peace in the world” (1931) passes in fifteen languages, from Turkish to Japanese and Korean. The map is drawn from Natural Earth country outlines and cut in the Bering Strait, so that no land is split. The sphere draws in to a single point of light that sits exactly on Ankara, and Türkiye burns in the red of the flag from the start. With each sentence the countries where that language is official or native light up in its colour; the light arrives later the farther they are from Ankara, and a ring crosses every continent. After the fifteenth language every remaining country lights up as well: in every language of the world. The mapping is coarse: one language per country. The wording of each sentence follows the Wikipedia article in that language.
The storm
The counter runs through the years from 1938 to today. Three winds, each from a different side, tear the lit world into dust and scatter it in every direction; fourteen per cent of the core never moves. Each time the dust returns, the light spreads again from Ankara as a ring, and the world burns whiter than before.
Crescent, star and signature
At the end the world does not gather back: the lights of the continents fly outward and become the stars of the sky. Only Türkiye and the light at Ankara remain; they turn white and thin to a crescent with a star beside it, in the proportions set by the Turkish flag law: the inner circle is 0.8 of the outer and offset by 0.25 of its radius; the star's circle is half a radius, its centre 1.28 radii away, one point turned to the crescent. Twelve thousand lights that left the map settle onto points sampled from a scan of his own signature. The clock runs again, ticking with an echo, this time on yours.
Every year, at 09:05
Every 10 November the memorial starts by itself, for everyone at the same instant, so that the clock on screen reaches 09:05:00 at exactly 09:05:00 Türkiye time. Whoever opens or reloads the page in those minutes joins the performance where it is. For the rest of the year you can start it whenever you wish.
Lens and film
Two more layers lie over the image: a mist filter that softens the light and lifts the blacks a little, and 35mm film grain renewed twenty-four times a second. So that the memorial looks the same on every device without straining it, the number of points drawn and the resolution adjust themselves to what the device can do.
Sources
Recording and signature: Wikimedia Commons, public domain. Country outlines: Natural Earth. Instrument samples: GeneralUser GS. Typeface: Cormorant Garamond. The image is generated live in your browser; no data is collected.
Kişisel, ticari olmayan bir saygı çalışması · A personal, non-commercial tribute